محمد مهدى ملايرى

142

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

سفيران روم به بغداد در خلافت مقتدر در سال 305 هجرى براى عقد صلح ذكر شده است . « 1 » ولى آنچه دربارهء پذيرش سفيران خارجى در دربار ساسانى در مآخذ دورهء اسلامى آمده به آنچه ذكر شد خلاصه نمىشود . دربارهء پذيرايى از سفيران ار مرز تا پايتخت هم اطلاعات مفيدى از آنها بدست مىآيد . فردوسى « 2 » يكى از نهاده‌هاى اردشير بنيانگذار شاهنشاهى ساسانى را در اين باب چنين شرح داده كه چون مرزبان از آمدن سفير آگاه مىشده ، وسايل پذيرايى او را فراهم مىساخته و كاردار شاه در آن مرز هدف سفير را از سفارت و مطلبى را كه براى بيان آن به سفارت آمده با پيكى و مردى دبير به دربار شاه اطلاع مىداده تا اجازهء ورود صادر شود . و از كتاب ابن خردادبه در اين باب اطلاع بيشتر بدست مىآيد . « 3 » و آن اين است كه مرزهايى كه سفيران در آن جاها به انتظار اجازهء ورود متوقف مىشده‌اند نه مرزهاى دورافتادهء كشور پهناور ايران بلكه محلهايى بوده‌اند نه چندان دور از پايتخت . اين محلها عبارت بوده‌اند از : 1 - هيت كه محلى بود آباد و پرنعمت و داراى نخلستانهاى بسيار در مجاورت صحراى عربستان در 69 درجهء طول غربى و 75 / 32 درجهء عرض جغرافيايى « 4 » و خندق شاپور كه در زمان شاپور دوم براى جلوگيرى از تاخت و تاز قبايل صحراگرد عربستان در حاشيهء صحرا حفر شده و در زمان انوشروان بازسازى گرديد از آن‌جا شروع مىشد « 5 » و تا كاظمه نزديك بصره امتداد مىيافت . اين محل در آن زمان يكى از پادگانهاى مهم دولت ساسانى بود ، و امروز هم به همين نام هيت ، عنوان مركز ناحيه‌اىست در استان دليم عراق ، « 6 » هيت در دوران ساسانى توقفگاه سفيرانى بود كه از راه شام به دربار ايران مىآمدند .

--> ( 1 ) . همان كتاب ، ص 130 - 139 . ( 2 ) . شاهنامه ، چاپ بروخيم ، ج 7 ، ص 1985 . ( 3 ) . ابن خرداذبه ، المسالك و الممالك ، چاپ دوگوى ، بريل 1889 ، افست كتابخانهء المثنى ، بغداد . ( 4 ) . ياقوت ، معجم البلدان ، چاپ و وستنفيلد ، ليپزيگ ، 1866 ، افست كتابخانهء اسدى ، تهران 4 / 997 . ( 5 ) . الاعلاق النفسيه ، تصحيح دوگوى ، بريل ، 1891 ، افست المثنى ، بغداد ، ص 107 . ( 6 ) . « بلدان الخلافة الشرقيه » ، ترجمهء عربى ، زيرنويس ، ص 90 از مترجم عربى .